قسمت دوازدهم - فیزیک نور

ماهیت و جنس نور

به راستی نور موج است یا ذره؟... برای چی پرسیدم؟ خب می خواستم یه جور علمیی شروع کنم که یعنی... همچین ...خیلی...آره!! اما حقیقت به ما عکاس ها هیچ ربطی نداره که نور موجه یا ذره! خواص فیزیکی که ما از نور باید بدونیم چیزهای دیگری است. مثل رنگ نور و رابطه اش با منبع آن ، پخش کننده ها و بازتاب دهنده ها، نورهای نامرئی برای ما و مرئی برای دوربین ها، نورهای طبیعی و مصنوعی و ...

نکته ظریف آنکه چیزی که روی صفحه حساس ثبت می شود بیشتر از آنکه به خود سوژه مربوط باشد به تاثیراتی که نور روی آن گذاشته مربوط می شود! مثلاً رنگ قرمز متالیک ماشین شما در روزهای آفتابی و ابری یا اول صبح و وسط ظهر یا سایه و آفتاب تغییر میکند. بنابراین اگر می خواهید رنگ و جزئیات واقعی رو ثبت کنید باید مراقب جنس نور محیط باشید. گاهی مجبورید عکاسی رو به یک ساعت یا روز دیگر موکول کنید!

 

رنگ نور و منابع مختلف نوری:

قبلاٌ راجع به رنگ نور در مفاهیم دیجیتال ، بخش تراز سفیدی صحبت کرده ایم. فقط اشاره می کنم که نور سفید از ترکیب سه رنگ نور اصلی یعنی قرمز ، سبز و آبی (اختصاراٌ RGB ) به دست می آید. وقتی نوری به حسگر دوربین برخورد می کند سلول های حسگر به هرکدام از این رنگ ها یک مقدار میدهند که از صفر تا 255 متغیر است. صفر یعنی هیچی (تاریک مطلق) و 255 یعنی حداکثر روشنی. به این ترتیب ترجمه دیجیتالی نور سفید می شود : R255 + G255 + B255 یا ترجمه دیجیتالی نور لامپ نئون سـبز رنگ می شود: R100+G255+B50 که یک سبز فسفری است.

مطالبی که راجع به تراز سفیدی گفته بودیم یادتان هست؟ اگر در این نور عکاسی کنید پردازنده دوربین باید مقدار R را 155 واحد و مقدار B را 205 واحد بالا بیاورد تا جسم سفید را شبیه سازی کند. در غیر اینصورت تی شرت های سفید به سبزی میزنند!

از رنگ نور که بگذریم جنس نور یا نرمی و سختی آن مطرح می شود که مرکب از دو خاصیت به هم پیوسته است: کنتراست و شارپنس گفتم به هم پیوسته چون این دو با هم رابطه مستقیم دارند.

 

کنتراست:

کنتراست به زبان بسیار ساده یعنی حد تمایز یا تفاوت بین روشنی و تیره گی های تصویر. ساده نبود؟ ... به این جداول که در تلویزیونتان هم دیده اید، نگاه کنید:

کنتراست درست

کنتراست بالا

کنتراست پایین

در کنتراست درست همه رنگ ها با توالی منظم از سفید به سیاه رسیده و می توانید 11 مربع را بشمرید. وقتی کنتراست زیاد می شود سمت سیاه به سمت سفیدی پیشروی می کند , و سفیدی هم به سمت سیاهی و در نتیجه بجای یازده سطح خاکستری حالا فقط 5 تا قابل تفکیک است. در کنتراست پایین اما ضمن آنکه دیگر سفید مطلق و سیاه مطلق وجود ندارند باز هم 5 سطح خاکستری قابل تفکیک است اما اینبار تن های میانی به هم نزدیک شده اند. می پرسید اینکه مربوط به تصویر است ، پس چرا جزو خواص نور آورده ام؟ به دلیل آنکه در یک منبع ثابت وقتی شدت منبع نور بالا می رود کنتراست هم به طبع آن بالا می رود ، یعنی نقاط تیره، تیره تر و نقاط روشن، روشنتر می شوند. در نتیجه جزئیات از بین می روند و برعکس وقتی شدت نور کم می شود ، تمایز بین سیاه ها و سفید ها هم کمتر می شود. (البته باز هم جزئیات از بین می روند!) مثلاً نور یک لامپ 40 وات در فاصله مساوی کنتراست کمتری ایجاد می کند تا یک لامپ 200 وات از همان نوع. مثل تصاویر زیر:

 

تاثیر لامپ 40 وات       تاثیر لامپ 200 وات

اگر روزی روزگاری سروکارتان به کلاس های حرفه ای تر عکاسی افتاد قاعدتاً مجبور می شوید مبانی هنرهای تجسمی را هم بگذرانید. من اینجا فقط کنتراست نور را گفتم اما در آن دوره شما انواع دیگر کنتراست را نیز خواهید شناخت . مثل کنتراست در اندازه ، جهت ، رنگ و غیره

 

شارپنس نور (تیزی):

این عامل روی لبه سایه ها تاثیر می گذارد. هر چه نور تیز تر باشد (مثل نور فلاش) سایه ها تیز ترند و هرچه نور نرم تر سایه ها روشنتر و نرم تر می شوند. ترجمه فیزیکی این عبارت اینطور می شود: هرچه شعاع های نور موازی تر و منظم تر باشند نور تیزتر و هرچه نامنظم تر باشند نور ملایم تر خواهد بود.

همینطور هرچه منبع نور به سوژه نزدیکتر باشد نور تیز تر خواهد بود.

کاربرد نور تیز وقتی است بخواهیم ریزترین جزئیات یک سوژه به خوبی نمایش داده شوند. مثلاً وقتی می خواهید از چروک های صورت یک فرد پیر عکس بگیرید. یا وقتی می خواهید خواهرشوهرتان به مراتب پیرتر به نظر برسد! عکس این مطلب هم در مورد نور نرم صادق است. نورهای نرم برای اغلب پرتره ها ، عکاسی از بچه ها و عکس های رومانتیک مناسب است.

در طبیعت نور سر ظهر (بدترین نور برای عکاسی پرتره ) به مراتب تیزتر از نور عصر یا اول صبح است که خورشید در فاصله دورتری قرار دارد.

نرم ترین منبع نور طبیعی نور عصر یک پنجره شمالی است. اما برای نرم کردن منابع مصنوعی نور از دو گروه وسیله استفاده می شود. پخش کننده ها و بازتاب دهنده ها

 

پخش کننده ها و بازتاب دهنده ها:

پخش کننده ها اجسام نیمه شفافی هستند که با قرارگرفتن سر راه منبع نور باعث نامنظم شدن شعاع های نور می شوند. مثل کاغذ کالک یا یک لا دستمال کاغذی که روی فلاشتان می چسبانید. حرفه ای ها از چیزی استفاده می کنند به نام سافت باکس. بازتاب دهنده ها هم هر چیزی که نور به سطح آنها تابیده و به سمت هدف شما منعکس می شود. مثل دیوار یا سقف اتاق (وقتی سر فلاش را به سمت بالا برمی گردانید) یا یک کاغذ یا ملافه سفید بزرگ. یا برای حرفه ای ها فلاش چتری و رفلکتور.

برای حرفه ای ها سه نوع بازتاب دهنده وجود دارد که هرکدام خاصیت خود را دارند. سفید مات که نور نرمی میدهد. نقره ای که نور تیزتر اما همرنگ منبع می دهد و طلایی که بازتاب گرم و زردرنگی دارد و مناسب عکاسی پرتره است.

موقعی که از یک بازتاب دهنده استفاده می کنید ، مراقب تغییر رنگ و جنس نور باشید. اگر دیوار اتاق رنگی است، مثلاٌ قرمز، نور بی رنگ فلاش به آن سمت میل خواهد کرد و مجبورید با تنظیم WB (تراز سفیدی) آن را جبران کنید.

 

/ 10 نظر / 236 بازدید
محسن

ممنونم که مرتب آپ می کنی منتظر درسهای بعدی شما هستم

افشین

با سلام قبل از هر چیز از مطالب بسیار مفید شما سپاسگذارم . تنها خواهشی که دارم این است که در صورت امکان مطالبتان را به سمت آموزش عملی و کاربردی عکاسی ببرید درست مثل درسهای اولیه که منوهای یک دوربین کانن را که تقریبا مشابه سایر دوربینها می باشد به همین صورت به آموزش اینکه مثلا برای عکاسی در شب یا منظره بهتر است از کدام منوها و تنظیمات استفاده شود ، چگونگی تنظیمات وقتی نور کم یا زیاد باشد ، چه مواقعی بهتر است از سه پایه استفاده شود و الی آخر . در خصوص آموزش کاربردی اگر کتابی سراغ دارید با توجه به اینکه من یک دوربین کانن اس فایو ای اس دارم معرفی نمایید چون اکثر کتابها به سمت آموزش تئوری رفته اند و کتابچه فارسی هم اصلا جالب نیست در سایر سایتها هم تا دلتان بخواهد تئوری عکاسی را نوشته اند دانستن اینکه تعریف دیافراگم چیست بد نیست و برای من و امثال من این مهم و حیاتی چگونگی تنظیم آن در حالتهای مختلف عکاسی و در شب و روز می باشد و خودتان بهتر می دانید ارائه این مطالب بسیار گسترده و البته مفید است به خصوص اگر با تصاویر همراه باشد . با تشکر[دست]

رامین

با سلام. می خواستم بگم که از مطالب وبلاگ خیلی استفاده کردم... ممنون. [گل][گل][گل][گل]

مینروا

سلام . نمیدونید چه کمک بزرگی برای عکاسی من هستید . من یه دوربین آ 550 کنون دارم اما چیزایی که میگید رو نمیتونم توی دوربینم پیدا کنم . مثلا سرعت شارتر رو . ممنون میشم اگه راهنماییم کنید . روزگار به نیکی [گل]

کامران پورکتابی

سلام آقای سلیمانی وبلاگ بسیار جالب و پر محتواییه من خیلی دنبال اینجور اطلاعات بودم ولی چیزی پیدا نکرده بودم تا اینکه شما وبلاگتونو معرفی کردید ... واقعا دستتون درد نکنه . اگه سئوالی هم داشته باشم مستقیما ازتون می پرسم

شمیم

آقای سلیمانی سلام خسته نباشید من تازگی ها به حرفه شما علاقه مند شدم و میخوام تجربش کنم وبلاگتون خیلی میتونه بهم کمک کنه سوال: میشه دوربین های دیجیتال رو با لنز دوربین های حرفه ای ارتقا داد؟ من یک دوربین پاسیفیک دارم اما فکر نمیکنم بشه اونو ارتقا داد چون slr نیست اگه میشه در مورد انواع دوربین ها هم توضیح بدید. ممنون حق نگهدارتون[گل]

مامان یکتا

سلام من با وب لاگ شما از طریق همکاران (شرکت رایاپرداز) آشنا شدم . مطالب تان خیلی جالب و آموزنده است . ممنون حقیقتش قصد خرید یک دوربین دیجیتال را دارم که بتونم از دخترم عکس های خوبی برای وب لاگش بگیرم. بعضی از دوستان دوربین canon powershot G9 را پیشنهاد کرده اند و همکاران معتقدند که میشه با هزینه کمتری دوربین دیگه ایی(مدل پایین تر) تهیه کرد. با توجه به اینکه شما در این زمینه استاد هستید لطفا من را راهنمایی بفرمایید که چه دوربینی تهیه کنم ؟ با تشکر

مریم

خیلی ممنونم که دارین واسه عکاسی زحمت می کشین خیلی خوشحال شدم که با سایت شما اشنا شدم خیلی عالی بود دستتون درد نکنه به من هم سر بزنین لینکتون کردم

رامین ک.

سلام جناب دکتر خسته نباشید! این عکس مطلب فیزیک نور قسمت کنتراست نیفتاده ها! در ضمن - جسارتا ضمن اقرار به علم به اینکه شما کار و زندگی دارید - نمیشه یه کم تند تر پیش بریم؟ ممنون موفق باشید

کمال

دوست عزیز ممنون از مطالب خوبت از سخاوتت در انتقال دانسته هات. شاد باشی